Η νοητική λογιστική αναφέρεται στις διαφορετικές αξίες που αποδίδει ένα άτομο στο ίδιο ποσό χρημάτων με βάση υποκειμενικά κριτήρια.

Η νοητική λογιστική είναι μια έννοια στον τομέα της συμπεριφορικής οικονομίας . Αναπτύχθηκε από τον οικονομολόγο Richard H. Thaler, υποστηρίζει ότι τα άτομα ταξινομούν διαφορετικά κεφάλαια και επομένως είναι επιρρεπή σε παράλογη λήψη αποφάσεων όσον αφορά τις δαπάνες και την επενδυτική τους συμπεριφορά.

ΠΣ (προσωπικη σημειωση): για παραδειγμα αξιολογει τα χρηματα που κερδισε στο χρηματιστηριο η σε μια λαχειοφορο αγορα (λαχειο, τζοκερ, κα) η απο κληρονομια, ως εχοντα μικροτερη αξια απο αυτα που κερδισε μεσω της προσωπικης του εργασιας και με το σκεπτικο αυτο τα ξοδευει αλογιστα!

Βασικά Takeaways

• Η νοητική λογιστική, μια έννοια της συμπεριφορικής οικονομίας που εισήχθη από τον βραβευμένο με Νόμπελ οικονομολόγο Richard Thaler, αναφέρεται στις διαφορετικές αξίες που δίνουν οι άνθρωποι στο χρήμα.
• Η νοητική λογιστική συχνά οδηγεί τους ανθρώπους να λαμβάνουν παράλογες επενδυτικές αποφάσεις και να συμπεριφέρονται με οικονομικά αντιπαραγωγικούς ή επιζήμιους τρόπους, όπως η χρηματοδότηση ενός λογαριασμού ταμιευτηρίου χαμηλού επιτοκίου, ενώ έχουν μεγάλα υπόλοιπα πιστωτικών καρτών.
• Για να αποφευχθεί η νοητική λογιστική μεροληψία, τα άτομα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα χρήματα ως εντελώς ανταλλάξιμα ανεξάρτητα από το πού τα κατανέμουν—είτε σε έναν λογαριασμό προϋπολογισμού για τα καθημερινά έξοδα διαβίωσης, έναν λογαριασμό διακριτικών δαπανών ή έναν λογαριασμό δημιουργίας πλούτου όπως ένα μέσο αποταμίευσης και επένδυσης.

Κατανόηση της Διανοητικής Λογιστικής

Στην εργασία του το 1999 «Mental Accounting Matters», ο Richard Thaler, επί του παρόντος καθηγητής οικονομικών στο University of Chicago Booth School of Business , όρισε τη νοητική λογιστική ως «το σύνολο των γνωστικών λειτουργιών που χρησιμοποιούνται από άτομα και νοικοκυριά για να οργανώσουν, να αξιολογήσουν και να παρακολουθήσουν τις οικονομικές δραστηριότητες».

Στη βάση της θεωρίας βρίσκεται η έννοια του ανταλλάξιμου χρήματος. Το να πούμε ότι τα χρήματα είναι ανταλλάξιμα σημαίνει ότι, ανεξάρτητα από την προέλευση ή την προβλεπόμενη χρήση τους, όλα τα χρήματα είναι ίδια.14

Για να αποφευχθεί η νοητική λογιστική προκατάληψη, τα άτομα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα χρήματα ως απολύτως ανταλλάξιμα όταν τα κατανέμουν μεταξύ διαφορετικών λογαριασμών. Θα πρέπει επίσης να αποτιμούν το ίδιο ένα δολάριο είτε κερδίζεται μέσω εργασίας είτε τους δίνεται.14

Ο Thaler παρατήρησε ότι οι άνθρωποι συχνά παραβιάζουν την αρχή της ανταλλάξιμης αξίας, ειδικά σε μια κατάσταση απροσδόκητου. Πάρτε μια επιστροφή φόρου . Η λήψη μιας επιταγής από το IRS θεωρείται γενικά ως “βρέθηκαν χρήματα”, κάτι επιπλέον που ο παραλήπτης συχνά αισθάνεται ελεύθερος να ξοδέψει σε ένα αντικείμενο διακριτικής ευχέρειας. Στην πραγματικότητα όμως, τα χρήματα δικαιωματικά ανήκαν στον ιδιώτη, όπως υπονοεί η λέξη “επιστροφή χρημάτων” και είναι κυρίως επιστροφή χρημάτων (στην προκειμένη περίπτωση υπερκαταβολή φόρου), όχι δώρο. Επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δώρο, αλλά μάλλον με τον ίδιο τρόπο που το άτομο θα έβλεπε το κανονικό του εισόδημα.

Για να αποφευχθεί η ψυχική λογιστική προκατάληψη, οι άνθρωποι πρέπει να εκτιμούν κάθε δολάριο που λαμβάνουν με τον ίδιο τρόπο – είτε κερδίζεται μέσω της εργασίας είτε που τους δίνεται. Μην σκέφτεστε μια επιστροφή φόρου ως απροσδόκητο, κατάλληλο για splurging.

Παράδειγμα ψυχικής λογιστικής
Η νοητική λογιστική γραμμή σκέψης φαίνεται να έχει νόημα, αλλά είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά παράλογη. Για παράδειγμα, μερικοί άνθρωποι διατηρούν ένα ειδικό ‘βάζο χρημάτων’ ή παρόμοιο ταμείο που προορίζονται για διακοπές ή νέο σπίτι, ενώ ταυτόχρονα μεταφέρουν ουσιαστικό χρέος πιστωτικών καρτών. Είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν τα χρήματα σε αυτό το ειδικό ταμείο διαφορετικά από τα χρήματα που χρησιμοποιούνται για την εξόφληση του χρέους, παρά το γεγονός ότι η εκτροπή κεφαλαίων από τη διαδικασία επαναφοράς χρέους αυξάνει τις πληρωμές τόκων, μειώνοντας έτσι τη συνολική καθαρή τους αξία.

Καταρτίστηκαν περαιτέρω, είναι παράλογο (και, στην πραγματικότητα, επιζήμια) για να διατηρήσει ένα βάζο αποταμιεύσεων που κερδίζει ελάχιστο ή καθόλου τόκο, ενώ ταυτόχρονα κρατά το χρέος των πιστωτικών καρτών που επιβαρυενται με διψήφια νουμερα επιτοκιου ετησίως. Σε πολλές περιπτώσεις, οι τόκοι αυτού του χρέους θα διαβρώσουν κάθε τόκο που θα μπορούσατε να κερδίσετε σε λογαριασμό ταμιευτηρίου. Τα άτομα σε αυτό το σενάριο θα ήταν καλύτερα να χρησιμοποιούν τα κεφάλαια που έχουν εξοικονομήσει στον ειδικό λογαριασμό για να εξοφλήσουν το ακριβό χρέος προτού αποταμιεύσουν περαιτέρω.

Η λύση σε αυτό το πρόβλημα φαίνεται απλή, αλλά πολλοί άνθρωποι δεν συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο. Ο λόγος έχει να κάνει με το είδος της προσωπικής αξίας που τα άτομα τοποθετούν σε συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται, για παράδειγμα, ότι τα χρήματα που εξοικονομούνται για ένα νέο σπίτι ή το Ταμείο Κολλεγίου Παιδιού είναι απλά ‘πολύ σημαντικά’ για να παραιτηθούν απο τη διατηρηση τους, ακόμα κι αν αυτό θα ήταν η πιο λογική και ευεργετική κίνηση. Επομένως, η πρακτική της διατήρησης χρημάτων σε λογαριασμό χαμηλού επιτοκιου ή μη αποδοσης, ενώ παράλληλα η διακράτηση του χρέους, με υψηλο κοστος, ειναι μη συμφερουσα και μη λογικη!

Π.Σ. Το αυτο συμβαινει με την απομειωση της αξιας της αποταμιευσης για συγκεκριμενο σκοπο, λογω πληθωρισμου, σε θεωρητικα σε risk free λογαριασμο, χαμηλου επιτοκιου !

Ο καθηγητής Thaler έκανε μια εμφάνιση και στην ταινία «The Big Short» για να εξηγήσει την «πλάνη του καυτού χεριού», “hot hand fallacy” , ό πως εφαρμόζεται στις συνθετικές υποχρεώσεις των χρεωστικών χρεών (CDO) κατά τη διάρκεια της φούσκας των κατοικιών πριν από την οικονομική κρίση 2007-2008.5

“hot hand fallacy” (click for more..)

Η πλάνη του καυτου χεριού περιγράφει την τάση μας να πιστεύουμε ότι μια επιτυχημένη σειρά πραξεων / ενεργειών είναι πιθανό να οδηγήσει σε περαιτέρω επιτυχία. Για παράδειγμα, εάν ένας παίκτης μπάσκετ έχει κάνει τρεις διαδοχικές ριψεις, ίσως πιστεύουμε ότι έχει περισσότερες πιθανότητες να κάνει την τέταρτη από ό, τι πραγματικά κάνει.

Mental Accounting in Investing

Οι άνθρωποι τείνουν επίσης να βιώνουν ψυχική λογιστική προκατάληψη όταν επενδύουν. Για παράδειγμα, πολλοί επενδυτές μοιράζουν τα περιουσιακά τους στοιχεία μεταξύ ασφαλών και κερδοσκοπικών χαρτοφυλακίων με την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποτρέψουν τις αρνητικές αποδόσεις από κερδοσκοπικές επενδύσεις που επηρεάζουν το συνολικό χαρτοφυλάκιο.

Σε αυτή την περίπτωση, η διαφορά στην καθαρή περιουσία είναι μηδενική, ανεξάρτητα από το αν ο επενδυτής κατέχει πολλαπλά χαρτοφυλάκια ή ένα μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο. Η μόνη διαφορά σε αυτές τις δύο καταστάσεις είναι ο χρόνος και η προσπάθεια που καταβάλλει ο επενδυτής για να διαχωρίσει τα χαρτοφυλάκια το ένα από το άλλο.

Δανειζόμενος από την πρωτοποριακή θεωρία των Daniel Kahneman και Amos Tversky για την αποστροφή των ζημιών , ο Thaler προσφέρει αυτό το παράδειγμα: Ένας επενδυτής έχει δύο μετοχές, η μία με κέρδος χαρτιού και η άλλη με απώλεια χαρτιού. Ο επενδυτής πρέπει να συγκεντρώσει μετρητά και πρέπει να πουλήσει μία από τις μετοχές. Η νοητική λογιστική είναι προκατειλημμένη προς την πώληση του νικητή, παρόλο που η πώληση του ηττημένου είναι συνήθως η λογική απόφαση, λόγω των οφελών φορολογικής ζημίας, καθώς και του γεγονότος ότι η χαμένη μετοχή είναι μια ασθενέστερη επένδυση. Ο πόνος της συνειδητοποίησης μιας απώλειας είναι πολύ μεγάλος για τον επενδυτή, οπότε ο επενδυτής πουλά τον νικητή για να αποφύγει αυτόν τον πόνο. Αυτή είναι η επίδραση της αποστροφής των ζημιών που μπορεί να παρασύρει τους επενδυτές με τις αποφάσεις τους.

Γιατί Κάνουμε Διανοητική Λογιστική;

Οι άνθρωποι έχουν μια φυσική τάση να αντιμετωπίζουν τα χρήματα διαφορετικά, ανάλογα με παράγοντες όπως η προέλευση και η χρήση για την οποία προορίζονται. Αυτός ο τρόπος σκέψης έχει σταδιακά λιγότερο νόημα όσο περισσότερο το σκέφτεστε και μπορεί να καταλήξει να είναι πραγματικά επιζήμιος για τα οικονομικά μας.

Είναι η Διανοητική Λογιστική μια Συμπεριφορική Προκατάληψη;

Ναί. Οι συμπεριφορικές προκαταλήψεις μπορούν να περιγραφούν ως παράλογες πεποιθήσεις ή συμπεριφορές που επηρεάζουν ασυνείδητα τη λήψη αποφάσεων. Και η νοητική λογιστική μπορεί να περιγραφεί ότι οδηγεί σε παράλογους τρόπους προβολής και διαχείρισης των χρημάτων μας.

Πώς μπορεί να αποτραπεί η Διανοητική λογιστική;

Το κλειδί για να ασχοληθείς με τη διανοητική λογιστική και να μην υποκύψεις σε αυτήν είναι να αντιμετωπίζεις τα χρήματα ως εναλλάξιμα και να μην τους δίνουμε ετικέτες. Μην θεωρείτε ορισμένα χρήματα λιγότερο σημαντικά επειδή προήλθαν από μια απροσδόκητη πηγή ή συνεχίστε να σταθμεύετε χρήματα σε λογαριασμό ταμιευτηρίου πληρώνοντας ελάχιστους έως καθόλου τόκους όταν έχετε χρέη να αποπληρώσετε με πολύ υψηλότερο κόστος δανεισμού.

Τελικα:

Η “διανοητική λογιστική” (Mental Accounting) είναι μια παγίδα στην οποία πέφτουν πολλοί, συμπεριλαμβανομένων έμπειρων επενδυτών. Η πλειονότητα των ανθρώπων αποδίδουν υποκειμενική αξία στα χρήματα, συνήθως με βάση το από πού προέρχονται και πώς προορίζονται να χρησιμοποιηθούν. Αν και αυτή η προσέγγιση μπορεί να ακούγεται ακίνδυνη και απολύτως λογική, μπορεί να λειτουργήσει εναντίον μας και να μας αφήσει σε χειρότερη οικονομική κατάσταση.

Πηγη: https://www.investopedia.com/terms/m/mentalaccounting.asp
https://www.investopedia.com/terms/b/behavioralfinance.asp